POST OF THE DAY

July 24, 2014,Posted by: E-Journal

ХАВФСИЗЛИК―МАМЛАКАТ ТИНЧЛИГИ ВА ИҚТИСОДИЙ РИВОЖЛАНИШИНИНГ АСОСИ

Sponsor projects: Tashkent State University of Economics and CENTRE OF SCIENTIFIC PUBLICATIONS IN UZBEKISTAN ХАВФСИЗЛИК―МАМЛАКАТ ТИНЧЛИГИ ВА ИҚТИСОДИЙ РИВОЖЛАНИШИНИНГ АСОСИ

Мамлакатни бошқариш турли йўналишлардаги фаолиятлар мажмуасидан иборат бўлиб уларни ижтимоий, иқтисодий ва сиёсий гуруҳларга бўлиш мумкин. Хавфсизлик фаолияти айни вақтда инсониятнинг барча фаолиятига тегишли тушуча ҳисобланади, жумладан, юқорида қайд этилган гуруҳига ҳам. Хавфсизлик сўзини, хавфсизлик фаолиятини ўзига мужассамлаштирмаган жамият аъзоси ёки мамлакат фуқароси йўқ десак хато бўлмайди. Инсон, оила, маҳалла, туман, вилоятлар хавфсизлигидан мамлакат хавфсизлиги келиб чиқади. Шундан келиб чиқиб Ўзбекистоннинг ҳар бир фуқароси ўзининг ва бошқаларнинг хавфсизлигини таъминлашда “Мен хавфсизлигим учун бугун нима иш қилдим?” деб ҳар куни ўзига савол бериши керак.
Ўтган мустақиллик йиллари даврига назар ташлайлик, мамлакат раҳбариятининг оқилона сиёсат олиб бориши, Ўзбекистон ҳукуматининг самарали бошқаруви асосида мана 29 йилдирки тинчликда, хавфсизликда ҳаёт кечираяпмиз.
Бу йўналишда Ўзбекистоннинг биринчи Президенти И.А.Каримов ўз асарларида қуйидаги фикрларни келтирадилар: “Биз ўз олдимизга қўйган буюк ва эзгу мақсадларга эришиш, мамлакатимиз хавфсизлигининг таъминлаш вазифасини бажариш аввало ўз куч-қудратимизга халқимизнинг жипслигига, кучли иродасига бўғлиқ. Мамлакатимиз тинчлиги ва хавфсизлигига таҳдид солиш мумкин бўлган барча хатарлардан, юртимизга қарши тузилаётган турли фитналардан ўз вақтида огоҳ бўлишимиз, уларни бартараф этиш учун бор куч ва имкониятларимизни ишга солишимиз зарур. Биз халқаро терроризмга қарши курашда жаҳон ҳамжамияти, биринчи галда, минтақамиздаги давлатлар билан баҳамжиҳат ҳаракат қилишимиз даркор”1.
Хавфсизликни тўлиқ тасаввур қилиш учун уни туб моҳиятини тўғри тушуниш ва талқин қилиш лозим. Хавфсизлик ва хавфлилик бир бирига тескари фаолиятлардир. Хавфлилик борлигидан хавфсизлик фаолияти келиб чиқади. Хавфлилик мураккаб жараён бўлса, хавфсизлик эса ўта мураккаб фаолиятни талаб қилувчи жараён ҳисобланади.
Дунё давлатчилиги шаклланиши давридан бошлаб хавфсизлик ва хавф тушунчалари амалда кенг қўлланиладиган бўлди. Айниқса ХХI асрдан бошлаб ушбу фаолият барча мамлакатлар, минтақалар учун янада кенг маънога эга бўлди, хавфларнинг янги кўринишлари шаклланди.
Хавфсизликнинг туб маъносини ифодалайдиган олимлар ва мутахассисларнинг кўплаб таърифлари адабиётларда турли кўринишда баён қилинган. Фикримизча, Миллий хавфсизлик бу ички ва ташқи муҳитда, яъни чегаравий-ҳудудий, ижтимоий-иқтисодий, маънавий-маърифий, ахборот ҳамда экологик ҳолатларни обектларни хавфсизлигини таъминлаш фаолиятидир.
1 I.A.Karimov “Vatanimizning tinchligi xavfsizligi o’z kuch-qudratimizga, xalqimizning hamjihatligi va bukilmas irodaiga bog‘liq” T:. O’zbekiston. 2004 y. 32-bet.
Хавфсизликни камайтирадиган, хавфлиликни оширадиган факторлар гуруҳи 1-расмда кўрсатилган.
Юқорида қайд этилган хавфсизлик факторлар гуруҳларининг ҳар бирида ҳам ўнлаб йўналишлар мавжуд. Масалан, инсонни ҳар бир фаолияти хавфсизлик билан боғлиқ. Таниқли рус олими проф. М. Лемешев “Инсон ақллиман деб табиат қонунларига қарши бориши керак эмас, акс ҳолда табиат инсонни жазолайди” деган эди. Ҳақиқатда Орол денгизи фожияси, Украинанинг Киев вилоятидаги сунъий денгиз, Россиянинг Урол тоғларидаги темир руда каръерлари бунга мисол бўлади. Хавфсизликни таъминлаш жараёни юқори даражадаги мураккаб тизимлилигини инобатга олиб уни макро ва микро даражадаги хавфсизликларга ажратиш мумкин, яъни, инсон, оила, маҳалла, ҳудудлар хавфсизлги микро даражадаги хавфсизлик десак, мамлакатнинг чегаравий-ҳудудий, ижтимоий-иқтисодий, маънавий-маърифий, ахборот ҳамда экологик хавсизликлар макро даражадаги хавфсизликлар ҳисобланади. Улар ўртасидаги узвий боғлиқлик ҳамда уларнинг миқдорий нисбатларини инобатга олиш ушбу соҳа бўйича олиб борилаётган илмий татқиқотларнинг асосий шарти бўлиши керак. Ушбу жараённинг умумий кўриниши қуйидаги кўринишга эга бўлади (2-расм).
2-расм. Мамлакат хавфсизлигини ташкил этувчи йўналишлари
-Инсон фаолиятидаги хатолик ва камчиликлар;
-ҳудуд фаолиятини ташкил қилиш ва бошқаришдаги хатолик ва камчиликлар;
-мамлакатни бошқарув жараёнидаги хатолик ва қамчиликлар;
-табиат қонунларига амал қилмаслик.
Хавфсизликни камайтиради
Хавфни оширади
Мамлакат хавфсизлиги
Чегаравий-ҳудудий хавфсизлик
Иқтисодий хавфсизлик
Ижтимоий хавфсизлик
Сиёсий-ҳуқуқий хавфсизлик
Табиий-экологик хавфсизлик
Ахборот хавфсизлиги
Инсон хавфсизлиги
Оила хавфсизлиги
Маҳалла хавфсизлиги
Ишлаб чиқариш хавфсизлиги
Транспорт хавфсизлиги
Ҳудуд хавфсизлиги
Ягона шахс сифатида мамлакатнинг ҳар бир фуқароси ўз хавфсизлигини таъминлашда ўзи масъулдир. Шунингдек, 2-расмда келтирилган ҳар бир блокнинг ҳам хавфсизлиги обектларнинг хусусиятидан келиб чиқиб улар турли хил кўринишга эга бўлади, уларни ташкил этувчилари ўз хусусиятига эга бўлади. Мамлакатнинг ички ва ташқи хавфсизлигини таъминлаш фаолияти билан шуғулланувчи вазирликлар: Ўзбекистон Ҳарбий қуролли кучлари, Ички ишлар вазирлиги, Давлат хавфсизлик хизмати, Республика прократураси, божхона ва солиқ қўмиталари ҳисобланади. Шунингдек, ижтимоий, иқтисодий, сиёсий, экологик ҳамда ахборот хавфсизлиги билан ҳам шуғулланадиган вазирлик ва ташкилотлар ҳам мавжуд. Ўзбекистон Республикаси мустақиллигига эришгандан сўнг юқорида қайд этилган хавфсизликни таъминловчи вазирликлар, мутасадди ташкилотлар таркибий ҳамда мазмунан фаолият юритишлари янгидан шакллантирилди, такомиллаштирилди, янги техника-технологиялар билан таъминланди.
Шуни таъкидлаш жоизки, мустақилликка эришганликнинг дастлабки йилларида, яъни ўтган асрнинг 90-йилларида мамлакатимиз чегаралари халқаро андозаларга тўлиқ жавоб бермас эди. Фақат Афғонистон мамлакати билан талабларга мос чегарамиз бор эди холос. Ўзбекистоннинг територияси шарқидан ғарбигача 1400 км ва шимолдан жанубгача 925 км ташкил қилган ҳолда 3500 км дан ортиқ шаклланган чегарани халқаро талабларга мос ҳолда шакллантириш учун иқтисодий-моддий жиҳатдан имкониятга эга эмас эдик. Шунинг асосида мамлакатнинг чегаравий хавфсизлик даражаси талабга жавоб бермас эди.
Бугунги халқаро харакатларнинг хусусиятлардан келиб чиқиб чегараларнинг мустаҳкамлигини, унинг сифат кўрсаткичлари қанчалик талабларга жавоб беради? Мухтарам президентимиз Ш.М. Мирзиёев бошчилигида Ўзбекистон ҳукумати тўғри сиёсат юритиб мамлакат тинчлигини, уни хавфсизлигини таъминлашга алоҳида эътибор бермоқда. Ўзбекистон Республикаси қуролли кучларининг халқаро рейтинг потенсиали бўйича 38-ўринни, Хамдўстлик мамлакатлари орасида 3-ўринни эгаллайди. Глобаллашув шароитидаги халқаро муносабатлар мамлакатимиз куч-қудратини янада юқори поғонага кўтарилишини тақазо қилади.
Иқтисодий хавфсизликни таъминлаш ҳам ўта мураккаб жараён ҳисобланди. Мамлакат иқтисодиётини барқарор ривожлантириш иқтисодий хавфсизликни таъминлаш билан бевосита боғлиқдиқ. Реал секторни тўғри бошқариш оптимал режалаштириш, бюджетни шакллантириш ва уни тўғри сарфлаш, солиқ сиёсати, пул-кредит сиёсатини самарали амалга ошириш иқтисодий хавфсизликни таъминлашнинг асосий дастаклари ҳисобланади. Уларнинг ҳар бири ўзига хос хусусиятларга эга.
Хулоса ўрнида, юқорида қайд этилган хавфсизлик йўналишларининг барчаси бир-бири билан ўзаро боғлиқ, уларни самарали фаолият кўрсатиши моддий ва маънавий жиҳатдан таъминланганлик даражасига боғлиқ, яъни иқтисодий хавфсизлик билан бевосита боғлиқдир.
Хавфсизлик билан боғлиқ бўлган барча йўналишлар(блоклар) фаолиятининг мураккаблиги, бошқариш ва режалаштиришдаги кўп қиррали
муаммоларни, улардаги тасодифийликлар, таваккалчиликлар уларни келажакда такомиллаштириш стратегияларини ишлаб чиқиш ҳамда илмий тадқиқот ишларини бажариш заруратини тақоза қилади.


THE ROLE OF DIGITAL ECONOMY IN UZBEKISTAN

ХАВФСИЗЛИК―МАМЛАКАТ ТИНЧЛИГИ ВА ИҚТИСОДИЙ РИВОЖЛАНИШИНИНГ АСОСИ

From the advent of the Internet our whole world is associated with it. Now we do shopping online, we run and promote our business by using browsers as well as applications. Moreover, most of the bank and tax operations are being carried out with electronic devises. Nowadays we are coming across with words with prefix ‘e’ which means online version such as e-commerce, e-business, e-government, e-learning and others. The most interesting side is analyzing impact of digital economy on developing countries in order to be much informed about our benefits from it. Digital economy is defined as an economy that focuses on digital technologies, i.e. it is based on digital and computing technologies. It essentially covers all business, economic, social, cultural etc. activities that are supported by the web and other digital communication technologies. The term was first coined in a book “The Digital Economy: Promise and Peril in the Age of Networked Intelligence” by author Don Tapscott in 1995. There are three main components of this economy, namely,  e-business  e-business infrastructure  e-commerce In the last 15 years, we have seen the tremendous growth of digital platforms and their influence on our lives. Now consumers are influenced by things they see on social media (Facebook, Twitter, Instagram) and other such popular websites (youtube etc).
According to opinions of Kazakhstan researchers:” Modern achievements in development of global information and communication technologies or the Internet technologies led to formation of the global electronic environment for economic activity that, in turn, opened new opportunities for organizational and institutional design in business and other spheres of social and economic activity of the person. It is acknowledged that ICT has the crucial role in connecting people and communities; increasing innovation and productivity; improving standards of living; enhancing competitiveness and economic and societal modernization, bridging economic and social divides as well as reducing poverty across the globe”1.
If we turn to assessing the role of digital economy in transition economies, we can say that it can enhance lifestyle of citizens of the developing countries. Now many this type of countries are trying to have bigger share in e-commerce globally and regionally, as it can simplify market operations ,widen the options for costumers and make products easily reachable for every inhabitant. Unfortunately, e-commerce is sphere which is still underdeveloped in Uzbekistan and there are not any official numbers that can indicate electronic trading on the market value or revenue. Nevertheless, in May 2018, the President of The Uzbekistan Shavkat Mirziyoyev
1 G. M. K. Berdykulova, A. I. U. Sailov, S. Y. K. Kaliazhdarova, and E. B. U. Berdykulov, “The Emerging Digital Economy: Case of Kazakhstan,” Procedia - Soc. Behav. Sci., vol. 109, pp. 1287–1291, 2014.
signed a decree “On measures for the accelerated development of e-commerce", and approved the "Program for the Development of E-commerce in Uzbekistan for 2018-2021". As a result, the market is expected to grow significantly in the next few years. “According to WTO, the Internet is revolutionizing the distribution of tourism information and sales. An increasing proportion of Internet users are buying on–line and tourism will gain a larger and larger share of the online commerce market”2. If we evaluate the significance of the Internet in tourism, we can say that in current days we are used to booking in advance rooms in hotels as well as tickets by using online transactions and payments. Therefore, now people have huge demand for credit cards which are accepted internationally that ,in turn, can decrease need for money in the form of physical banknotes and coins. With initiative of the President of the Republic of Uzbekistan Shavkat Mirziyoyev new type of payment card has been introduced to society in recent days that was named “Humo”. “Humo” is designed for Improve quick money transactions and operations. Figure 1 Source: https://inform.tmforum.org/sponsored-feature/2014/07/role-policy-real-time-charging-new-digital-economy/ If electronic data which are exchanged through electronic commerce are exposed to theft, falsification or unauthorized access, there will be remarkable damage in the degree of trust for the foundation of the digital economy. Also, neglecting social problems accompanying the development of the digital economy, including the problems of the circulation of obscene information and the obstruction of privacy, and consumer-related problems, will make it impossible to assure security in economic activities. In order to realize the sound development of the digital economy, these problems should be adequately dealt with, basically through technology and the marketplace.[2]
According to the press service of the Ministry of Information Technologies and Communications, the draft resolution of the Cabinet of Ministers sets the following directions for the development of digital economy in the Republic of Uzbekistan:
2 S. B. Hojeghan and A. N. Esfangareh, “Digital economy and tourism impacts, influences and challenges,” Procedia - Soc. Behav. Sci., vol. 19, pp. 308–316, 2011.
- identification of state and economic bodies, local self-government bodies on the basis of necessary information systems and resources, implementation of software and electronic services;
- creation of favorable conditions for attracting foreign investments in the country by organizing the technology market and technology parks on the basis of the digital economy, information technologies market, including public-private partnerships;
- coordination of modern telecommunication infrastructure, development of communication technologies and networks, introduction of modern telecommunication services;
-improvement of the system of training qualified personnel. At the same time, by 2030 it is planned to implement measures to develop the concept of "Digital Uzbekistan". Figure 2
The digital economy platform is the product of Information and Communications Technology (ICT) investment, innovation, and shared dependencies. As the creators and stewards of this growing digital ecosystem, we have an opportunity and responsibility to work together to drive collective actions that can build greater trust and resiliency, and drive continued economic growth in Uzbekistan.

Source: here. This post is sponsored by Tashkent State University of economics

Leave a comment

No comments yet...

All the projects

  • Blog
  • E-journal project
  • Contact us

    Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti

    Manzil: Toshkent sh. Islom Karimov ko‘chasi 49-uy

    Telefon: (0 371) 232-64-21

    Faks: (0 371) 239-41-23

    Website: https://tsue.uz

    Copyrights © 2015 Blogging All rights reserved | Powered by NewSite Uz