POST OF THE DAY

July 24, 2014,Posted by: E-Journal

ЁҒ-МОЙ ИШЛАБ ЧИҚАРИШ КОРХОНАЛАРИДА ҲИСОБОТ ДАВРИ ТАҚСИМЛАНМАГАН ФОЙДА ҲИСОБИНИ ЮРИТИШ АМАЛИЁТИ

Sponsor projects: Tashkent State University of Economics and CENTRE OF SCIENTIFIC PUBLICATIONS IN UZBEKISTAN ЁҒ-МОЙ ИШЛАБ ЧИҚАРИШ КОРХОНАЛАРИДА ҲИСОБОТ ДАВРИ ТАҚСИМЛАНМАГАН ФОЙДА ҲИСОБИНИ ЮРИТИШ АМАЛИЁТИ

мазкур илмий мақолада акциядорлик жамиятларида тақсимланмаган фойдани шакллантириш манбаларининг услубий жиҳатлари ва унинг ҳисобини ташкил қилишнинг назарий асослари келтирилган бўлиб, унда акциядорлик жамиятларида тақсимланмаган фойда ҳисобини такомиллаштириш бўйича тавсиялар келтирилган.

Мамлакатимиз иқтисодиётини янада ривожлантишда унинг соҳалари бўйича ислоҳотларни амалга ошириш бугунги куннинг долзарб масалаларидан бири ҳисобланади. Ривожланишнинг ушбу босқичида иқтисодиётнинг муҳим бўғини бўлган бухгалтерия ҳисобини ривожлантиришга алоҳида эътибор қаратиш лозим деб ҳисоблаймиз. Шу билан бирга Президентимиз томонидан Олий Мажлисга мурожаатномасида таъкидлаб ўтканларидек, “Ҳаммамиз яхши тушунамиз, ҳар қандай ислоҳот ва ўзгаришни барқарор иқтисодиётсиз амалга ошириб бўлмайди. Биз ўтган йил давомида бу борада кенг кўламли ишларни бошладик. Лекин миллий иқтисодиётимизни мустаҳкамлаш, юртимизни ривожланган давлатлар қаторига олиб чиқиш учун олдимизда ҳали кўплаб вазифалар турибди.”[1] Мустақиллик йиллари мобайнида мамлакатимизда бухгалтерия ҳисобини ривожлантириш, уларнинг объектлари бўйича тадқиқотлар олиб борилганига қарамай бугунги иқтисодий шароитда ёғ-мой ишлаб чиқарувчи корхоналар мисолида алоҳида тақсимланмаган фойда ҳисобини такомиллаштириш бўйича тадқиқотлар олиб борилмаган. Тадқиқотлар олиб борилмаганлиги боисидан ушбу йўналиш бўйича, яъни ёғ-мой ишлаб чиқариш корхоналарда тақсимланмаган фойда ҳисобини такомиллаштириш бўйича илмий тадқиқотлар олиб бориш бугунги кунда долзарб масалалардан бири деб ҳисоблаймиз. Хўжалик юритувчи субъектларда хусусий капитал таркибида ҳисобга олинадиган 8710 – “Тақсимланмаган фойда (қопланмаган зарар)” ҳамда 8720 – “Жамғарилган фойда (қопланмаган зарар)лар” счётлари бўйича ҳисоб-
китобларни амалга ошириш алоҳида аҳамият касб этади. Ушбу 8710 – “Тақсимланмаган фойда (қопланмаган зарар)” ҳисобот даврининг соф фойдаси акс эттирилади ҳамда унинг услубий асослари қуйдагича қайт этиб ўтилган [2]. Ҳисобот даври давомида сотилган тайёр маҳсулот (иш, хизматлар)дан олинган даромадлар бўйича ҳисобот даври учун солиқлар ва мажбурий ажратмалар, дивидендлар тўлаб берилади. Юқоридаги фикримизни тасдиқлаш мақсадида акциядорлик жамияти маҳсулотини 2018 йил декабрь ойининг 25 санасида 100 000 000 сўмга сотди. Ушбу хўжалик жараёнига ўша вақтнинг ўзида қуйидагича бухгалтерия узатмаси берилди, яъни:
Д-т 4010.-Олинадиган счётлар ёки 5110-“Ҳисоб-китоб счётидаги пул маблағларини ҳисобга олувчи” счётлар - 100 000 000 сўм
К-т 9010-“Тайёр маҳсулотларни сотишдан даромадлар” счёти- 100 000 000 сўм
Шу сотилган маҳсулот таннархи 80 000 000 сўмни ташкил қилади, яъни:
Д-т 9110-“Сотилган тайёр маҳсулотларнинг таннархи” счёти – 80 000 000 сўм
К-т 2810-"Омбордаги тайёр маҳсулотлар" счёти – 80 000 000 сўм.
Даромад билан фойда ўртасидаги фарқ, яъни 20 000 000 сўм тақсимланмаган фойда счётга боради .Хўжалик муомаласидан келиб чиққан холда йил давомида кўрилган фойда ҳисобидан таъсисчиларга дивиденд ҳисобланади ҳамда берилади.
Дивиденд ҳисобланганда бухгалтерия узатмаси қуйдагича берилади.
Д-т 8710-“Ҳисобот давридаги тақсимланмаган фойда (қопланмаган зарар)” счёти
Кт 6610-“Тўланадиган дивидендлар” счёти
Ҳисобланган дивидендлар бўйича солиқлар ҳисобланганда бухгалтерия узатмаси қуйдагича берилади
Д-т 6610- “Тўланадиган дивидендлар” счёти
К-т 6410-“Бюджетга тўловлар бўйича қарзлар (турлари бўйича)” счёти
Дивиденд таъсисчиларга тўлаб берилганда эса бухгалтерия узатмаси қуйдагича берилади
Д-т 6610- “Тўланадиган дивидендлар” счёти
К-т 5010-“Кассадаги пул маблағларини ҳисобга олувчи” счётлар ёки 5110-“Ҳисоб-китоб счётидаги пул маблағларини ҳисобга олувчи” счётлар. Юқоридаги шартли маълумотлар асосида агар 2019 йил январь ойида корхонанинг юқоридаги сотилган махсулотининг 50 000 000 сўмлик маҳсулот яроқсиз маҳсулот деб топилди ҳамда акциядорлик жамиятига қайтариб берилди. Корхона эса ўтган йили кўрилган фойда ҳисобидан дивиденд бериб бўлган. Қайтиб келган махсулотга бухгалтерия узатмаси берилди: Д-т 2810-"Омбордаги тайёр маҳсулотлар" счёти К-т 9110-“Сотилган тайёр маҳсулотларнинг таннархи”; Ўртада юзага келадиган 40 000 000 таннарх қиймати ҳамда кўрилган даромадни ҳисобдан чақарилда, бухгалтерия узатмаси қуйдагича берилади Д-т 9040-“Сотилган товарларнинг қайтиши” счёти – 50 000 000 сўм
К-т 5010-“Ҳисоб-китоб счётидаги пул маблағларини ҳисобга олувчи” счётлар ёки 4010-“Олинадиган счётлар” счёти - 50 000 000 сўм Маҳсулот сотишдан олинган даромад ҳамда таннарх ўртасидаги 10 000 000 сўм фойдага нисбатан тўланган дивидендга даво кўзғатиш керак. Бунда биз томонимиздан қуйидагича бухгалтерия узатмаси берилиши таклиф этилади, яъни, Д-т 4860- “Даъволар бўйича олинадиган счётлар” К-т 8710-“Ҳисобот даврининг тақсимланмаган фойдаси (қопланмаган зарар)” счётида Тўлаганда эса, қуйдагича бухгалтерия узатмаси берилди, Д-т 5110-“Ҳисоб-китоб счётидаги пул маблағларини ҳисобга олувчи” счётлар К-т 4860-“Даъволар бўйича олинадиган счётлар”.Агар корхона томонидан дивиденд таъсисчиларга тўланмаган бўлса, ушбу суммага қуйидагича бухгалтерия узатмаси берилади Д-т 6610 -“Тўланадиган дивидендлар” счёти К-т 8710-“Ҳисобот даврининг тақсимланмаган фойдаси (қопланмаган зарар)” счётида
Хулоса қилиб шуни айтиш мумкинки, мамлакатимизда фаолият юритаётган хўжалик юритувчи субъектлар, жумладан акциядорлик жамиятларида таъсисчилар (акциядорлар) билан ҳисоблашувлар ва тақсимланмаган фойда ҳисобини аниқлигини таъминлаш субъект бошқарувига хусусий капитал билан боғлиқ қарорлар қабул қилишида самарали ёрдам беради. Зеро, корхонанинг молиявий барқарорлик кўрсаткичларини аниқлаш ва таҳлил қилишда ишончли ахборот манбаларининг ўрни ниҳоятда катта бўлиб, бунда тақсимланмаган фойда ҳисоби бўйича маълумотлар ўз маблағлари билан боғлиқ кўрсаткичлар таҳлилида асосий ўринни эгаллайди. Ишончли маълумотларга асосланган таҳлил эса, бошқарувни келгусида субъектнинг ривожланиш стратегиясини белгилашда муҳим омил бўлиб ҳисобланади.
Юқоридаги хулосамизни тастиғи сифатида акциядорлик жамиятларида йил якунида даромадларни тан олингандан сўнг сотилган махсулотларни бир қисми қайтиши кўзда тутилиши муносабати билан фойдани камайишига олиб келади ва ўз навбатида тўланиши керак бўлган дивидендлар ёки тўланиб бўлинган дивидендларни қайтариш ёки тўғрилаш мақсадида тақсимланмаган фойда счётини даъво счётига боғлаш тўғрисида услубий тавсиялар натижасида тақсимланмаган фойда ҳисобидан ортиқча тўловларни олдини олишга эришилади
Фойдаланилган адабиётлар:
1. Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёевнинг Олий Мажлисга мурожаатномаси. 2017 йил 22 декабрь.
2. Ўзбекистон Республикаси Бухгалтерия ҳисобининг миллий стандарти БҲМС-21-сон. “Хўжалик юритувчи субъектлар молиявий-хўжалик фаолиятининг бухгалтерия ҳисоби счётлари режаси ва уни қўллаш бўйича йўриқнома”. (Адлия вазирлиги 2003 йил 12 ноябрда 1181-1-сон, 2009 йил 25 майда 1181-2-сон, 2017 йил 30 майда 1181-3-сон ўзгартириш билан).

 


THE ROLE OF DIGITAL ECONOMY IN UZBEKISTAN

ЁҒ-МОЙ ИШЛАБ ЧИҚАРИШ КОРХОНАЛАРИДА ҲИСОБОТ ДАВРИ ТАҚСИМЛАНМАГАН ФОЙДА ҲИСОБИНИ ЮРИТИШ АМАЛИЁТИ

From the advent of the Internet our whole world is associated with it. Now we do shopping online, we run and promote our business by using browsers as well as applications. Moreover, most of the bank and tax operations are being carried out with electronic devises. Nowadays we are coming across with words with prefix ‘e’ which means online version such as e-commerce, e-business, e-government, e-learning and others. The most interesting side is analyzing impact of digital economy on developing countries in order to be much informed about our benefits from it. Digital economy is defined as an economy that focuses on digital technologies, i.e. it is based on digital and computing technologies. It essentially covers all business, economic, social, cultural etc. activities that are supported by the web and other digital communication technologies. The term was first coined in a book “The Digital Economy: Promise and Peril in the Age of Networked Intelligence” by author Don Tapscott in 1995. There are three main components of this economy, namely,  e-business  e-business infrastructure  e-commerce In the last 15 years, we have seen the tremendous growth of digital platforms and their influence on our lives. Now consumers are influenced by things they see on social media (Facebook, Twitter, Instagram) and other such popular websites (youtube etc).
According to opinions of Kazakhstan researchers:” Modern achievements in development of global information and communication technologies or the Internet technologies led to formation of the global electronic environment for economic activity that, in turn, opened new opportunities for organizational and institutional design in business and other spheres of social and economic activity of the person. It is acknowledged that ICT has the crucial role in connecting people and communities; increasing innovation and productivity; improving standards of living; enhancing competitiveness and economic and societal modernization, bridging economic and social divides as well as reducing poverty across the globe”1.
If we turn to assessing the role of digital economy in transition economies, we can say that it can enhance lifestyle of citizens of the developing countries. Now many this type of countries are trying to have bigger share in e-commerce globally and regionally, as it can simplify market operations ,widen the options for costumers and make products easily reachable for every inhabitant. Unfortunately, e-commerce is sphere which is still underdeveloped in Uzbekistan and there are not any official numbers that can indicate electronic trading on the market value or revenue. Nevertheless, in May 2018, the President of The Uzbekistan Shavkat Mirziyoyev
1 G. M. K. Berdykulova, A. I. U. Sailov, S. Y. K. Kaliazhdarova, and E. B. U. Berdykulov, “The Emerging Digital Economy: Case of Kazakhstan,” Procedia - Soc. Behav. Sci., vol. 109, pp. 1287–1291, 2014.
signed a decree “On measures for the accelerated development of e-commerce", and approved the "Program for the Development of E-commerce in Uzbekistan for 2018-2021". As a result, the market is expected to grow significantly in the next few years. “According to WTO, the Internet is revolutionizing the distribution of tourism information and sales. An increasing proportion of Internet users are buying on–line and tourism will gain a larger and larger share of the online commerce market”2. If we evaluate the significance of the Internet in tourism, we can say that in current days we are used to booking in advance rooms in hotels as well as tickets by using online transactions and payments. Therefore, now people have huge demand for credit cards which are accepted internationally that ,in turn, can decrease need for money in the form of physical banknotes and coins. With initiative of the President of the Republic of Uzbekistan Shavkat Mirziyoyev new type of payment card has been introduced to society in recent days that was named “Humo”. “Humo” is designed for Improve quick money transactions and operations. Figure 1 Source: https://inform.tmforum.org/sponsored-feature/2014/07/role-policy-real-time-charging-new-digital-economy/ If electronic data which are exchanged through electronic commerce are exposed to theft, falsification or unauthorized access, there will be remarkable damage in the degree of trust for the foundation of the digital economy. Also, neglecting social problems accompanying the development of the digital economy, including the problems of the circulation of obscene information and the obstruction of privacy, and consumer-related problems, will make it impossible to assure security in economic activities. In order to realize the sound development of the digital economy, these problems should be adequately dealt with, basically through technology and the marketplace.[2]
According to the press service of the Ministry of Information Technologies and Communications, the draft resolution of the Cabinet of Ministers sets the following directions for the development of digital economy in the Republic of Uzbekistan:
2 S. B. Hojeghan and A. N. Esfangareh, “Digital economy and tourism impacts, influences and challenges,” Procedia - Soc. Behav. Sci., vol. 19, pp. 308–316, 2011.
- identification of state and economic bodies, local self-government bodies on the basis of necessary information systems and resources, implementation of software and electronic services;
- creation of favorable conditions for attracting foreign investments in the country by organizing the technology market and technology parks on the basis of the digital economy, information technologies market, including public-private partnerships;
- coordination of modern telecommunication infrastructure, development of communication technologies and networks, introduction of modern telecommunication services;
-improvement of the system of training qualified personnel. At the same time, by 2030 it is planned to implement measures to develop the concept of "Digital Uzbekistan". Figure 2
The digital economy platform is the product of Information and Communications Technology (ICT) investment, innovation, and shared dependencies. As the creators and stewards of this growing digital ecosystem, we have an opportunity and responsibility to work together to drive collective actions that can build greater trust and resiliency, and drive continued economic growth in Uzbekistan.

Source: here. This post is sponsored by Tashkent State University of economics

Leave a comment

No comments yet...

All the projects

  • Blog
  • E-journal project
  • Contact us

    Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti

    Manzil: Toshkent sh. Islom Karimov ko‘chasi 49-uy

    Telefon: (0 371) 232-64-21

    Faks: (0 371) 239-41-23

    Website: https://tsue.uz

    Copyrights © 2015 Blogging All rights reserved | Powered by NewSite Uz