POST OF THE DAY

July 24, 2014,Posted by: E-Journal

ЁШЛАРДА ИННОВАЦИОН ФАОЛИЯТНИ РИВОЖЛАНТИРИШДА ФАН, ТАЪЛИМ ВА ИШЛАБ ЧИҚАРИШ ЎРТАСИДА ИННОВАЦИОН ҲАМКОРЛИК

Sponsor projects: Tashkent State University of Economics and CENTRE OF SCIENTIFIC PUBLICATIONS IN UZBEKISTAN ЁШЛАРДА ИННОВАЦИОН ФАОЛИЯТНИ РИВОЖЛАНТИРИШДА ФАН, ТАЪЛИМ ВА ИШЛАБ ЧИҚАРИШ ЎРТАСИДА ИННОВАЦИОН ҲАМКОРЛИК

Мақолада фан, таълим ва ишлаб чиқариш интеграцияси ва улар ўртасида корпоратив ҳамкорлик тизими ва унинг механизмини юзага келиши куриб чиқилган.

Иқтисоднинг инновацион ислоҳотлари ва модернизациясига бағишланган тадқиқотларнинг таҳлилларида инновацион ривожланишнинг замонавий босқичдаги бош муаммолари берилган. Бу биринчидан, инновацион стагнация сабабларига муносабатларнинг ҳаддан зиёд хилма-хиллиги, иккинчидан, бу стагнацияни бартараф этишга бўлган ёндашувларда яхлитликнинг йўқлиги эканлиги қайд этилади.
Ҳукумат даражасида жаҳон технологик йўналишига қарата иқтисодий курсни ўзгартириш зарурияти англанилганидан сўнг олий таълим тизимида кескин бурилиш юзага келди. Инновацион ишлаб чиқариш ва инновацион бошқарувда тегишли мутахассис ва қобилиятга эга бўлган кадрларнинг етишмовчилиги, айрим ижтимоий, иқтисодий муаммоларни ҳал этишда “психологик тайёр эмаслик қопқони” муаммосини вужудга келтирди. С.Н.Сильвестров, И.Н.Риковаяларнинг берган таърифига кўра, мазкур қопқон “психологик характердаги муаммоларнинг мажмуасидир, яъни скептицизм (ҳеч нарсага ишонмаслик) ва нигилизм (ҳамма нарсани инкор этиш) ёки аксинча, қониққанлик, сокинлик, таваккал қилишга интилиш йўқлиги, ўзгаришни хоҳламаслик янада такомиллашишга интилмаслик”кабиларни ўз ичига олади [1].
Усмонов Б.Ш. томонидан таклиф этилаётган олий таълим муассасаларини
инновацион ривожланиш модели иқтисодиётни инновацион ривожлантиришда муҳим аҳамият касб этади. Олий таълим муассасаларининг инновацион ривожланиш модели сифатида:
1) ихтисослик бўйича мутахассислар тайёрлаш,
2) илмий тадқиқот ва инновацион ишланма яратиш тизимидаги 2 та асосий функцияси эътироф этилади. Улар илмий-тадқиқот натижаларини ишлаб чиқаришга жорий этилишгача бўлган босқичларни ўз ичига олади.
Ушбу модел фан, таълим ва ишлаб чиқариш интеграцияси ва улар ўртасида корпоратив ҳамкорлик тизими ва унинг механизмини юзага
келтиради. Ушбу модел бир томондан ОТМни инновацион циклнинг барча босқичларида, яъни инновацияларни яратиш, кенг тарғиб қилиш ва жорий этишни ўз ичига олса, иккинчи томондан эса, инновацион жараённинг барча иштирокчилари билан ўзаро ҳаракатдаги натижага эришади.
Миллий иқтисодиётни ривожлантириш билан боғлиқ ҳолда таклиф этилган инновацион технология ва ғоялар илмий жиҳатдан таҳлил қилинганда, миллий хавфсизликка таҳлика солувчи глобал омиллар аниқланди. Бундан келиб чиққан ҳолда илмий таълим соҳасида фақатгина инновацион таваккал ва тўсиқларни ўрганиш мақсадга мувофиқ эканлиги алоҳида қайд этилди.
Бундай турдаги энг кўп учрайдиган муаммоларга қуйидагилар мансуб:
- илмий муассаса ва ОТМларни глобал муаммоларни ҳал этишда ўз иқтисодий ва технологик жиҳатдан рақобатбардош ишланмаларни таклиф қилишга қобилиятсизлиги;
- давлат томонидан ИТИга ажратиладиган бюджет маблағларини ишлатишнинг камлиги;
- фанда шаклланган авлодлар ўртасидаги алоқани узилганлигини бартараф этиш муаммоси ҳал этилмаганлиги;
- бизнес ва ҳуқуқ соҳасида тайёрланган мутахассисларнинг сони кўплиги ва инновацион жараёнларни қамраб олувчи соҳалар бўйича мутахассислар сони камлиги.
Ҳозирги замон ривожланиш босиқичида миллий инновацион тизимлар аксарият ҳолларда янги билимларни яратиш, ривожлантириш, сақлаш ва тарқатиш ҳамда уларни технология, маҳсулот ва хизматларга айлантириш бўйича фаолияти амалга ошириладиган давлат, хусусий, ижтимоий ташкилотларнинг ўзаро ҳаракатларнинг мажмуаси сифатида тавсифланади [2]. Бунда асосий вазифалар сифатида бош “ижрочи”ларнинг аниқлаш ҳамда уларнинг инновацион соҳасидаги роли ва вазифаларини белгилашдан иборат бўлади. Бунда МИТ иштирокчилари сифатида илмий тадқиқот сектори ўз ичига академик ташкилот, амалий институт (тадбиркорлик сектори) ва муассаса ташкилотлари (давлат сектори) бўлган ОТМ ва илмий тадқиқот муассасаларини ўз ичига олади.
Инновацион соҳа бўйича 21 асрнинг бошида Нюкасл университети профессори Гендри Итсковитс ва Амстердам университети профессори Лоййет Лейдездор яратган “Уч қатламли спирал” модели кенг тарқалди. “Уч қатламли спирал” модели иқтисодиётининг 3 та асосий институти бўлган ҳокимият, бизнес ва университет ўртасидаги чизиқли ўзаро таъсирдан янада ривожланган бўлиб, қуйидаги уч манбага асосланади:
1. ОТМнинг бизнес ва ҳукумат билан ўзаро боғлиқликда иқтисодий инновацион ролини кучайиши;
2. Давлатнинг ташаббуси билан ташкиллаштирилмаган, аммо илм-фан, бизнес ва давлатни ҳамкорликка бўлган интилишининг инновацион механизмга айланиши;
3. Бошқа мавжуд вазифаларниилмий тадқиқот муассасаларининг ҳар бири қисман ўз зиммасига олиши.
“Уч қатламли спирал” моделида ОТМ инновацион жараённинг бошланғич нуқтаси, янги билим ва технологияларни генератори сифатида намоён бўлади. Улар давлатнинг инновацион салоҳияти ва миллий иқтисоднинг рақобатбардошлигини белгилаб беради.
Ўзбекистонда айнан ўхшаш ҳолат кузатилди: глобал таҳликаларни аниқ англаш ҳокимият тузилмаларини прогрессив турдаги иқтисодни жадаллашган ривожига қаратилган фаол ҳаракатларга йўналтирди.
1-чизма. МИТ иштирокчилари ва вазифаларининг узаро богликлиги[3]
Иқтисодиётни модернизациялаш жараёни ўз навбатида олий таълим тизимида юқори малакали ва рақобатбардош малакали кадрлар тайёрлашни,
шунингдек, инновацион ғоялар ва технологияларнинг қудратли манбаини шакллантиришни талаб қилмоқда:
1. Кўпчилик йўналишларда заифлашган тармоқли илмий-тадқиқот институтлари тизимини янги сифат даражада алмаштиришга қобилиятли бўлган, асосан фанлараро йўналишлардаги инновацион, амалий тадқиқотчилик тармоғини ривожлантириш зарур. Бу саноат корпорациялари, илмийишлаб чиқариш бирлашмалари ва академик фан ўртасидаги билимлар трансферини шакллантирилишини таъминлайди.
2. Мамлакат тараққиётининг инновацион йўли, шунингдек, инновацион тадбиркорликни жиддий фаоллаштиришни, тегишли инновацион тузилмалар тузиш амалиётини кенгайтириш механизмларини амалга оширишни тақазо этади.
Миллий инновация иштирокчилари
Миллий инновацион тизим вазифалари
Хукумат
Бизнес сектор
Технологиялари алмашинуви буйича ташкилотлар
Илмий тадқиқот сектори
Хорижий хамкорлар
Қонунчилик ва меъёрий базани таъминлаш
Инновацион сиёсатни ишлаб чиқиш
Инсон капиталини ривожлантириш
Юқори технологиялар ривожини қуллаб-қувватлаш
Илмий тадқиқот фаолиятни ташкил этиш
3. Инновация технологик модернизация тамоилларни белгилайдики, бу корхоналар талабларига мос келувчи мутахассисларни тайёрлашнинг янгича сифатини ҳам талаб қилади. Янги кадрлар эртанги кун технологиялари билан ишлашга йўналтириладилар. Уларнинг тайёрланишини ОТМ профессор- ўқитувчиларини етакчи тадқиқотларга жалб қилишсиз, талабаларнинг бундай ишларда шахсий иштирокларини амалиётисиз амалга ошириб бўлмайди.
ОТМ фаолиятини ўрганиш ва таълим, фан ва ишлаб чиқариш ўртасида ҳамкорликларни йўлган қўйишни ташкил этиш бўйича эришилган ютуқларни
таҳлил қилиш ҳамда ривожланган хорижий мамлакатларнинг ОТМ фаолиятини ўрганиш асосида шундай хулоса, қилиндики, ОТМ мамлакат ривожланишининг асосий бўғинини ташкил этади. Барча ишлаб чиқариш тармоқлари ва муассасаларнинг барқарор ривожланиши стратегиясини ОТМ фаолияти асосида белгиланади ва шунинг учун олий таълим, фан ва ишлаб чиқариш ўртасида узвий боғлиқликнинг бўлиши жамиятнинг барқарор ривожланишини кафолатлайди.
ОТМда фан, таълим ва ишлаб чиқариш ўртасида инновацион ҳамкорликларни ривожлантириш билан боғлиқ ҳолда мазкур тизим асосида ОТМ ва ЎзР ФА тизимидаги илмий тадқиқот институтлари ҳамда ишлаб чиқариш корхоналари ва муассасаларни ўз таркибий тузилмасига олган “Ўқув илмий комплекслар” яратилишига сабаб бўлмоқда. Ўқув илмий комплексларнинг ташкил этилиши ОТМларида юқори малакали рақобатбардош кадрлар тайёрлаш билан бирга иқтисодиётни барқарор ривожланишига хизмат қилувчи технологияларнинг яратилишига хизмат қилади.
Шунинг учун ОТМ ишлаб чиқариш йўналишлари, илмий тадқиқот ва таълим муассасаларининг методик маркази сифатида акс этиши керак. Чунки олий таълим тизимида тайёрланган мутахассислар тўғридан-тўғри ишлаб чиқариш корхоналари, таълим муассасалари ва илмий тадқиқот марказларига боради ва фаолият юритишади. Айнан ана шу ўринда ОТМнинг ўрни ва ишлаб чиқариш ҳамда муассасалар қайси ОТМда тайёрланган мутахассис кадрларга эҳтиёж сезиши аниқ бўлади. Демак, корхона ва муассасанинг иқтисодий барқарор ривожланиши ОТМда тайёрланадиган юқори малакали мутахассис кадрларга ва уларнинг тайёрланиш ҳолатига кўп жиҳатдан боғлиқдир. Шунга асосан ОТМнинг моддий техник базасини замон талаблари даражасида шакллантириш ва юқори малакали кадрлар тайёрлашнинг механизмини такомиллаштириш бугунги куннинг долзарб масалаларидандир.
Фойдаланилган адабиётлар рўйхати
1. Никитская Е.Ф. Концепция управления инновационным потенциалом территориальных субъектов рынка [Электронный ресурс] //Интернет-журнал «Науковедение». - 2012. № 4(13). URL: htp://naukovedenie.ru/sbornik6/4.pdf.)
2. Национальные инновационные системы в России и ЕС. Серия «Инновационное развитие и коммерциализация технологий в России и странах ЕС: опыт, проблемы, перспективы». – М.: ЦИПРАН РАН, 2006. – 280 с.
3. Усмонов Б.Ш. Олий таълимнинг инновацион фаолияти ва уни иктисодиёт ривожланишдаги урни. Иктисодиёт ва таълим журнали. 2018, № 1. 9-14 б.


THE ROLE OF DIGITAL ECONOMY IN UZBEKISTAN

ЁШЛАРДА ИННОВАЦИОН ФАОЛИЯТНИ РИВОЖЛАНТИРИШДА ФАН, ТАЪЛИМ ВА ИШЛАБ ЧИҚАРИШ ЎРТАСИДА ИННОВАЦИОН ҲАМКОРЛИК

From the advent of the Internet our whole world is associated with it. Now we do shopping online, we run and promote our business by using browsers as well as applications. Moreover, most of the bank and tax operations are being carried out with electronic devises. Nowadays we are coming across with words with prefix ‘e’ which means online version such as e-commerce, e-business, e-government, e-learning and others. The most interesting side is analyzing impact of digital economy on developing countries in order to be much informed about our benefits from it. Digital economy is defined as an economy that focuses on digital technologies, i.e. it is based on digital and computing technologies. It essentially covers all business, economic, social, cultural etc. activities that are supported by the web and other digital communication technologies. The term was first coined in a book “The Digital Economy: Promise and Peril in the Age of Networked Intelligence” by author Don Tapscott in 1995. There are three main components of this economy, namely,  e-business  e-business infrastructure  e-commerce In the last 15 years, we have seen the tremendous growth of digital platforms and their influence on our lives. Now consumers are influenced by things they see on social media (Facebook, Twitter, Instagram) and other such popular websites (youtube etc).
According to opinions of Kazakhstan researchers:” Modern achievements in development of global information and communication technologies or the Internet technologies led to formation of the global electronic environment for economic activity that, in turn, opened new opportunities for organizational and institutional design in business and other spheres of social and economic activity of the person. It is acknowledged that ICT has the crucial role in connecting people and communities; increasing innovation and productivity; improving standards of living; enhancing competitiveness and economic and societal modernization, bridging economic and social divides as well as reducing poverty across the globe”1.
If we turn to assessing the role of digital economy in transition economies, we can say that it can enhance lifestyle of citizens of the developing countries. Now many this type of countries are trying to have bigger share in e-commerce globally and regionally, as it can simplify market operations ,widen the options for costumers and make products easily reachable for every inhabitant. Unfortunately, e-commerce is sphere which is still underdeveloped in Uzbekistan and there are not any official numbers that can indicate electronic trading on the market value or revenue. Nevertheless, in May 2018, the President of The Uzbekistan Shavkat Mirziyoyev
1 G. M. K. Berdykulova, A. I. U. Sailov, S. Y. K. Kaliazhdarova, and E. B. U. Berdykulov, “The Emerging Digital Economy: Case of Kazakhstan,” Procedia - Soc. Behav. Sci., vol. 109, pp. 1287–1291, 2014.
signed a decree “On measures for the accelerated development of e-commerce", and approved the "Program for the Development of E-commerce in Uzbekistan for 2018-2021". As a result, the market is expected to grow significantly in the next few years. “According to WTO, the Internet is revolutionizing the distribution of tourism information and sales. An increasing proportion of Internet users are buying on–line and tourism will gain a larger and larger share of the online commerce market”2. If we evaluate the significance of the Internet in tourism, we can say that in current days we are used to booking in advance rooms in hotels as well as tickets by using online transactions and payments. Therefore, now people have huge demand for credit cards which are accepted internationally that ,in turn, can decrease need for money in the form of physical banknotes and coins. With initiative of the President of the Republic of Uzbekistan Shavkat Mirziyoyev new type of payment card has been introduced to society in recent days that was named “Humo”. “Humo” is designed for Improve quick money transactions and operations. Figure 1 Source: https://inform.tmforum.org/sponsored-feature/2014/07/role-policy-real-time-charging-new-digital-economy/ If electronic data which are exchanged through electronic commerce are exposed to theft, falsification or unauthorized access, there will be remarkable damage in the degree of trust for the foundation of the digital economy. Also, neglecting social problems accompanying the development of the digital economy, including the problems of the circulation of obscene information and the obstruction of privacy, and consumer-related problems, will make it impossible to assure security in economic activities. In order to realize the sound development of the digital economy, these problems should be adequately dealt with, basically through technology and the marketplace.[2]
According to the press service of the Ministry of Information Technologies and Communications, the draft resolution of the Cabinet of Ministers sets the following directions for the development of digital economy in the Republic of Uzbekistan:
2 S. B. Hojeghan and A. N. Esfangareh, “Digital economy and tourism impacts, influences and challenges,” Procedia - Soc. Behav. Sci., vol. 19, pp. 308–316, 2011.
- identification of state and economic bodies, local self-government bodies on the basis of necessary information systems and resources, implementation of software and electronic services;
- creation of favorable conditions for attracting foreign investments in the country by organizing the technology market and technology parks on the basis of the digital economy, information technologies market, including public-private partnerships;
- coordination of modern telecommunication infrastructure, development of communication technologies and networks, introduction of modern telecommunication services;
-improvement of the system of training qualified personnel. At the same time, by 2030 it is planned to implement measures to develop the concept of "Digital Uzbekistan". Figure 2
The digital economy platform is the product of Information and Communications Technology (ICT) investment, innovation, and shared dependencies. As the creators and stewards of this growing digital ecosystem, we have an opportunity and responsibility to work together to drive collective actions that can build greater trust and resiliency, and drive continued economic growth in Uzbekistan.

Source: here. This post is sponsored by Tashkent State University of economics

Leave a comment

No comments yet...

All the projects

  • Blog
  • E-journal project
  • Contact us

    Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti

    Manzil: Toshkent sh. Islom Karimov ko‘chasi 49-uy

    Telefon: (0 371) 232-64-21

    Faks: (0 371) 239-41-23

    Website: https://tsue.uz

    Copyrights © 2015 Blogging All rights reserved | Powered by NewSite Uz